دانشگاه كمبريج ( مترجم : يعقوب آژند )

126

تاريخ ايران ( دوره تيموريان ) ( فارسي )

حتى از ماليات بازرگانى و تجارت ( ماليات تمغا ) كه هيچ نوع دمسازى با اسلام نداشت ، چشم بپوشد . همچنين تدبير او بود كه ابو سعيد را در تصميم مهلك خود براى لشكركشى به غرب تشويق كرد كه هرگز از آن برنگشت . ابو سعيد را در امور داخلى و بومى مىتوان از مدافعان كشاورزى و رفاه دهقانان به حساب آورد البته كه اين كار وى پيشتر در امپراتورى تيمورى پيشينه داشت . سياستهاى او در اين زمينه شامل تدارك بخشى از مالياتها براى حمايت از كشاورزى و مرمت و ترميم سيستم آبرسانى بود . در اين مورد وزير او قطب‌الدين سمنانى فعاليت ويژه‌اى داشت و نهر سلطانى را در شمال هرات راه‌اندازى كرد . ولى در بعضى از منابع صحبت از طغيان دهقانان شده است از اين رو بايد دريافت كه تدارك چنين موازينى در سياست‌گذارى كشاورزى او تا چه پايه به دليل فرونشينى اين قيامها و از بين بردن اعمال خشونت‌بار دهقانان ناچيز بوده است . از آنجا كه شواهد در مورد ظلم و ستم ابو سعيد كمتر نيست ، لذا كاهش ماليات از سوى او را نمىتوان به سادگى به سخاوت و دلسوزى او نسبت داد . 5 - بازماندگان ابو سعيد در ماوراءالنهر امپراتورى تيموريان پس از مرگ ابو سعيد وارد مرحله جديدى از زوال و نابودى شد . در اين ايام در منطقه‌اى كه شاهرخ در آن به صورت منطقه يكپارچه‌اى حكومت مىكرد ، سه امپراتورى مستقل از هم ظاهر شدند : در ايران ، قفقاز و شرق آناتولى ، امپراتورى تركمانان شكل گرفت كه پايتخت آن تبريز بود و در آن ديگر از شاهزادگان قراقويونلو خبرى نبود ، بلكه اوزون حسن آق قويونلو تا سال 882 / 1478 و بعدها فرزندش يعقوب ( 96 - 883 / 90 - 1478 ) و سپس جانشينان يعقوب در آن به حكومت پرداختند ؛ امپراتورى تيموريان ماوراءالنهر در غرب تركستان ، با پايتختى سمرقند كه در آن خواجه احرار ( متوفى 895 / 1490 ) تا زمان مرگش از شخصيتهاى متنفذ به شمار مىرفت و سلطنت به دست بازماندگان ابو سعيد افتاده بود كه با سلطان احمد ( متوفى 885 / 1451 ، حكومت در 899 - 873 / 94 - 1469 ) شروع شد ؛ و سرانجام منطقه غرب و جنوب غربى سيحون همراه با خراسان و بخش اعظم افغانستان امروزى كه سلطان حسين بايقرا ( 911 - 873 / 1506 - 1469 ) نوه بزرگ عمر شيخ در آن به قدرت رسيده بود . سلطان حسين در هرات حكومت مىراند و سمرقند از زمان شاهرخ نتوانست با جاذبه‌هاى آن رقابت كند و حتى ابو سعيد هم مركز خود را پس از فتح نهايى اين شهر تا سال 863 / 1459 بدانجا منتقل كرد . هنگامى كه اوزون حسن امپراتورى خود را به نقطه‌اى رساند كه با قدرتهاى غربى عليه عثمانيان